ભારતમાં અત્યાર સુધી કોઈપણ બેંકમાંથી લોન લેવા માટે CIBIL સ્કોર સૌથી મહત્વનું પાસું ગણવામાં આવતું હતું. જો તમારો સ્કોર ૭૫૦ થી ઓછો હોય, તો લોન મળવાની શક્યતા નહિવત થઈ જતી હતી. પરંતુ સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ હવે એવા ગ્રાહકો માટે નવા નિયમો બનાવ્યા છે જેમની પાસે ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી નથી અથવા જેમનો સ્કોર ઓછો છે. આ નવી જાહેરાત ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારો અને નાના ઉદ્યોગસાહસિકો માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.
CIBIL સ્કોર વગર લોન આપવા પાછળનું સરકારનું વિઝન
ભારત સરકારનું માનવું છે કે માત્ર ક્રેડિટ સ્કોરના આધારે લોન નકારવી તે આર્થિક સમાનતાના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે. ઘણા લોકો એવા છે જેઓ નિયમિત કમાણી કરે છે પરંતુ ક્યારેય ક્રેડિટ કાર્ડ કે લોન લીધી નથી, જેના કારણે તેમનો સ્કોર જનરેટ થયો હોતો નથી. આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે હવે ‘અલ્ટરનેટિવ ક્રેડિટ સ્કોરિંગ’ મોડલ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે, જે ગ્રાહકના અન્ય નાણાકીય વર્તનને તપાસે છે.
નવા નિયમો મુજબ લોન આપવાના મુખ્ય આધારો
હવે બેંકો માત્ર CIBIL સ્કોર નહીં, પરંતુ તમારી અન્ય ડિજિટલ વિગતોના આધારે લોન મંજૂર કરી શકશે. આમાં તમારી નાણાકીય શિસ્ત ચકાસવા માટે નીચેના માપદંડો જોવામાં આવશે:
- વીજળી અને ફોન બિલ: જો તમે છેલ્લા ૧૨ મહિનાથી તમારા બિલ સમયસર ભરો છો, તો તે તમારી વિશ્વસનીયતા સાબિત કરે છે.
- બેંક સ્ટેટમેન્ટ: તમારા ખાતામાં નિયમિત રોકડ પ્રવાહ અને બચતની સ્થિતિ.
- UPI ટ્રાન્ઝેક્શન: ડિજિટલ વ્યવહારોની સંખ્યા અને તેની ગુણવત્તા.
- સરકારી સબસિડી: જો તમે સરકારી યોજનાઓના લાભાર્થી છો અને ખાતામાં નિયમિત જમા રકમ આવે છે.
CIBIL સ્કોર અને વૈકલ્પિક લોન પદ્ધતિની સરખામણી
| વિગત | જૂની પદ્ધતિ (CIBIL આધારિત) | નવી પદ્ધતિ (સરકારી જાહેરાત મુજબ) |
| મુખ્ય આધાર | ભૂતકાળની લોન અને પેમેન્ટ | વર્તમાન આવક અને બિલ પેમેન્ટ |
| જરૂરી દસ્તાવેજો | ક્રેડિટ રિપોર્ટ અનિવાર્ય | ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ અને બેંક વિગતો |
| પ્રોસેસિંગ સમય | રિપોર્ટ ચેક કરવામાં સમય લાગે | આધુનિક પ્લેટફોર્મથી ત્વરિત મંજૂરી |
| પાત્રતા | માત્ર સ્કોર હોય તેમને જ | જેમના વ્યવહાર ચોખ્ખા છે તે તમામ માટે |
RBI નું નવું પબ્લિક ટેક પ્લેટફોર્મ (PTPFC)
RBI એ લોન પ્રક્રિયાને સીમલેસ બનાવવા માટે એક નવું ટેક પ્લેટફોર્મ રજૂ કર્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા બેંકોને સીધો જ ગ્રાહકની જમીનના રેકોર્ડ, વીમાની વિગતો અને પાન કાર્ડની માહિતી મળી જશે. આનાથી તે ગ્રાહકોને પણ લોન મળી શકશે જેમની પાસે કોઈ જામીન કે ક્રેડિટ સ્કોર નથી. આ સિસ્ટમ ૨૦૨૬ સુધીમાં સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ થઈ જશે.
સરકારી યોજનાઓ જેમાં CIBIL ની જરૂર નથી
કેન્દ્ર સરકારની ઘણી એવી યોજનાઓ છે જે પહેલેથી જ CIBIL સ્કોરની શરત વગર અથવા અત્યંત ન્યૂનતમ શરતો સાથે લોન આપે છે:
૧. PM સ્વનિધિ યોજના: શેરી વિક્રેતાઓ માટે ૧૦,૦૦૦ થી ૫૦,૦૦૦ સુધીની ગેરંટી વગરની લોન.
૨. મુદ્રા યોજના (શિશુ લોન): નાના વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે ૫૦,૦૦૦ સુધીની લોન જેમાં ક્રેડિટ સ્કોરની કડક શરત નથી.
૩. સ્ટેન્ડ અપ ઇન્ડિયા: નવા સાહસિકો માટે વિશેષ સહાય.
CIBIL વગર લોન લેતી વખતે રાખવાની સાવચેતી
ભલે સરકાર નિયમો સરળ બનાવી રહી છે, પરંતુ ગ્રાહકોએ ખાનગી એપ્સ કે ઊંચા વ્યાજદર વસૂલતા લેન્ડર્સથી સાવધ રહેવું જોઈએ. હંમેશા RBI રજિસ્ટર્ડ NBFC અથવા સરકારી બેંકો દ્વારા જ લોન લેવાનો આગ્રહ રાખવો. વ્યાજ દરો અને પ્રોસેસિંગ ફીની સરખામણી કરવી અનિવાર્ય છે જેથી ભવિષ્યમાં આર્થિક બોજ ન વધે.
Conclusion
સરકારનો આ નિર્ણય એવા લોકો માટે આશાનું નવું કિરણ છે જેમને ક્રેડિટ સ્કોરના અભાવે અત્યાર સુધી લોન મળી શકતી નહોતી. ટેકનોલોજી અને ડેટા એનાલિટિક્સના ઉપયોગથી હવે લોન પ્રક્રિયા માત્ર સ્કોર સુધી મર્યાદિત ન રહેતા વધુ વ્યાપક બની છે. જો તમારા વ્યવહારો ચોખ્ખા છે અને તમે સમયસર બિલ ભરો છો, તો હવે તમને લોન મેળવવામાં કોઈ રોકી શકશે નહીં. આ પરિવર્તન ભારતને આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત અને સર્વસમાવેશક બનાવશે.
Disclaimer: આ લેખ માત્ર શૈક્ષણિક હેતુ અને જાણકારી માટે છે. લોન લેતી વખતે બેંકના નિયમો, વ્યાજદર અને શરતોની જાતે ચકાસણી કરવી. લોનની મંજૂરી બેંકના આંતરિક પોલિસી પર નિર્ભર કરે છે.